📝HƯỚNG DẪN CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG DÀNH CHO NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
- Thứ năm - 12/03/2026 02:21
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Thay đổi lối sống là biện pháp cơ bản trong điều trị đái tháo đường, bao gồm: giáo dục tự chăm sóc, điều trị dinh dưỡng y học, hoạt động thể lực, ngưng thuốc lá và điều trị tâm lý. Đái tháo đường tuýp 2 là bệnh tiến triển, theo thời gian thì việc điều trị dinh dưỡng đơn thuần có thể không đủ kiểm soát đường huyết và cần bổ sung thêm thuốc. Điều trị dinh dưỡng cần thực hiện trong suốt quá trình điều trị đái tháo đường.
Mục tiêu điều trị dinh dưỡng
Phân bố các chất dinh dưỡng bột đường, chất đạm và chất béo cần tùy theo sự đánh giá bệnh nhân về kiểu ăn uống hiện tại, sở thích và mục tiêu chuyển hóa.
Kiểm soát cân nặng và khẩu phần năng lượng
Nếu bệnh nhân thừa cân béo phì: mục tiêu thường cần giảm 5% - 10% trọng lượng cơ thể.
Giảm cân nặng mức độ vừa có thể làm chậm sự tiến triển tiền đái tháo đường thành đái tháo đường típ 2.
Cắt giảm lượng năng lượng trong chế độ ăn giúp:
Chất bột đường trong thức ăn giúp tạo năng lượng cơ thể. Nếu dùng quá nhiều có thể làm tăng đường trong máu. Các nhân viên y tế sẽ hướng dẫn bệnh nhân cần ăn bao nhiêu cho từng bữa ăn. Ăn lượng chất bột đường ổn định trong mỗi bữa ăn sẽ giúp ổn định đường huyết dễ dàng hơn.
Nên giảm ăn thực phẩm chứa bột đường tinh chế như bánh, kẹo, kem, bánh mì trắng, ... giảm bổ sung đường vào các món ăn.
Nên ăn bột đường có trong rau, củ quả họ Đậu, trái cây, sữa và ngũ cốc nguyên hạt.
Bệnh nhân đang được chỉ định điều trị bằng insulin tác động nhanh nên tiêm dưới da nên tiêm trước bữa ăn có nhiều bột đường.
Bệnh nhân đang được chỉ định điều trị bằng insulin có liều thay đổi:
Chất đạm (Protein)
Ít tác động lên đường máu.
Bác sĩ sẽ hướng dẫn cần ăn bao nhiêu đạm mỗi ngày.
Bệnh nhân có đái tháo đường kèm bệnh thận nên duy trì khẩu phần đạm hằng ngày 0,8g/kg/ngày.
Chất béo (Lipid)
Lượng chất béo (dầu/mỡ) toàn phần chiếm khoảng 20 - < 30% tổng năng lượng trong khẩu phần.
Nên ăn giới hạn tỉ lệ chất béo bão hòa (như mỡ động vật, da động vật, phủ tạng động vật) thay bằng chất béo không bão hòa (như dầu olive, dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu/bơ đậu phộng,...).
Không nên ăn chất béo trans hay chất béo chuyển hóa có nhiều trong các thức ăn đã qua chế biến như bánh ngọt, bánh kem, đồ ăn nhanh (gà rán, pizza, khoai tây chiên), bắp rang bơ, snack, mì ăn liền, bơ margarine,...
Chất béo bão hòa và chất béo trans có thể làm tăng nguy cơ bị bệnh tim mạch (ví dụ: nhồi máu cơ tim). Nên ăn thực phẩm giàu acid béo chuỗi dài n-3, như cá nhiều mỡ và các loại hạt (hạt óc chó, hạt mắc ca, hạt phỉ, hạnh nhân,...)
Chất xơ
Chất xơ giúp kéo dài thời gian hấp thu đường tại ống tiêu hóa làm chậm tăng đường huyết sau bữa ăn. Chất xơ còn giúp giảm hấp thu cholesterol, chống táo bón, có hiệu quả trong phòng ung thư đại tràng.
Chất xơ có nhiều trong các loại rau lá, vỏ lụa của hạt gạo, các loại quả.
Lượng xơ tối thiểu trong khẩu phần của người bệnh đái tháo đường là 15g/ngày hoặc 14g/1000kcal/ngày.
Muối
Người bệnh đái tháo đường là đối tượng nguy cơ của bệnh tăng huyết áp do đó cần giảm lượng muối trong khẩu phần để phòng ngừa tăng huyết áp.
Nên hạn chế dùng các thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng gói, thức ăn công nghiệp vì ăn chứa nhiều muối.
Người bị đái tháo đường có kèm tăng huyết áp không nên ăn thức ăn có nhiều muối (các loại thức ăn thường chứa nhiều muối: thức ăn bán ở tiệm ăn, snack khoai tây, tôm cá khô, cá muối dưa muối, các loại mắm).
Vitamin và các khoáng chất
Không khuyến cáo bổ sung thường quy vitamin E, vitamin C và carotene.
Không khuyến cáo dùng sản phẩm thay thế từ “thảo dược” có hoặc không phải là dược phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng (multi vitamin, khoáng chất) nếu bệnh nhân không thiếu những chất này.
Không khuyến cáo dùng thường qui các vi chất, dinh dưỡng như vitamin D, quế, nghệ, chromium để làm giảm đường huyết.
Nếu ăn uống hợp lý không cần bổ sung thêm ngoài nguồn thực phẩm. Trừ những trường hợp cần bổ sung sinh tố hoặc yếu tố vi lượng như người lớn tuổi, phụ nữ có thai, đang nuôi con bằng sữa mẹ, ăn chay trường, ăn kiêng quá mức, sử dụng thuốc đơn năng lượng quá thấp để giảm cân cần cân được bổ sung thêm vitamin và khoáng chất dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc.
Các thức uống
Không khuyến cáo dùng các thức uống có cồn.
Lượng rượu uống có cồn tối đa có thể dùng: Đối với phụ nữ, có thể uống 1 đơn vị alcohol/ngày, đàn ông có thể uống 2 đơn vị alcohol/ngày (1 đơn vị alcohol tương đương 360 ml (12 oz) bia, 150 ml (5 oz) rượu vang).
Uống nhiều rượu bia cũng có thể gây rối loạn đường huyết (tăng hoặc giảm), tăng men gan, tăng triglycerides máu.
Tránh sử dụng các loại nước giải khát có đường kể cả nước ép trái cây. Uống nhiều nước trái cây có thể làm tăng triglycerides máu.
Người bệnh đái tháo đường nên uống đủ nước (nước lọc đã nấu chín) trung bình 1,5 - 2 lít mỗi ngày.
Chất tạo vị ngọt:
như Aspartam, saccharin, sorbitol, xylitol, mannitol, isomaltose...
Không nên lạm dụng, vì chỉ là chất thay thế vị ngọt, không chứa đường chất. Tuy các chất này không trực tiếp làm tăng đường huyết nhưng có thể gây ra những thay đổi về khẩu vị làm tăng thèm ăn.
Không dùng các chất tạo vị ngọt để nêm nếm khi nấu ăn.
Nguồn: HỘI Y HỌC TPHCM và HỘI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG- NỘI TIẾT TPHCM- NXB Y HỌC
------------
-------------
BỆNH VIỆN ĐA KHOA QUỐC TẾ MINH ANH
Đăng ký trực tiếp tại Bệnh viện: Số 36 đường số 1B, phường An Lạc, TP.Hồ Chí Minh
Khám bệnh: Thứ 2-Thứ 6, từ 7:30 - 16:00; Thứ 7, từ 7:30-12:00
(028) 62600818 – (028) 62600848
info@minhanhhospital.com.vn
- Đạt và duy trì mục tiêu cân nặng.
- Đạt các mục tiêu về đường huyết, huyết áp, và mỡ máu.
- Làm chậm xuất hiện hay ngăn chặn các biến chứng của bệnh đái tháo đường.
- Đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cá nhân dựa trên sở thích và văn hóa, hiểu biết về sức khỏe và khả năng tính toán, khả năng tiếp cận được thức ăn lành mạnh, sự sẵn sàng và khả năng thay đổi hành vi và các rào cản để thay đổi.
Phân bố các chất dinh dưỡng bột đường, chất đạm và chất béo cần tùy theo sự đánh giá bệnh nhân về kiểu ăn uống hiện tại, sở thích và mục tiêu chuyển hóa.
Kiểm soát cân nặng và khẩu phần năng lượng
Nếu bệnh nhân thừa cân béo phì: mục tiêu thường cần giảm 5% - 10% trọng lượng cơ thể.
Giảm cân nặng mức độ vừa có thể làm chậm sự tiến triển tiền đái tháo đường thành đái tháo đường típ 2.
Cắt giảm lượng năng lượng trong chế độ ăn giúp:
- Giảm đường huyết
- Giảm được liều thuốc
- Giảm cân
- Cải thiện chất lượng sống
- Tập thể dục mỗi ngày ít nhất 30 phút, hầu hết các ngày trong tuần
- Điều chỉnh khẩu phần ăn theo hướng dẫn của bác sĩ
Chất bột đường trong thức ăn giúp tạo năng lượng cơ thể. Nếu dùng quá nhiều có thể làm tăng đường trong máu. Các nhân viên y tế sẽ hướng dẫn bệnh nhân cần ăn bao nhiêu cho từng bữa ăn. Ăn lượng chất bột đường ổn định trong mỗi bữa ăn sẽ giúp ổn định đường huyết dễ dàng hơn.
Nên giảm ăn thực phẩm chứa bột đường tinh chế như bánh, kẹo, kem, bánh mì trắng, ... giảm bổ sung đường vào các món ăn.
Nên ăn bột đường có trong rau, củ quả họ Đậu, trái cây, sữa và ngũ cốc nguyên hạt.
Bệnh nhân đang được chỉ định điều trị bằng insulin tác động nhanh nên tiêm dưới da nên tiêm trước bữa ăn có nhiều bột đường.
Bệnh nhân đang được chỉ định điều trị bằng insulin có liều thay đổi:
- Trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ sự liên quan giữa khẩu phần ăn bột đường và nhu cầu insulin, và được hướng dẫn tính tỉ số insulin trên lượng bột đường, từ đó có thể tự điều chỉnh liều insulin thích hợp mang lại hiệu quả cao ổn định đường huyết.
- Bệnh nhân ăn nhiều chất đạm và chất béo hơn cần chỉnh liều insulin nhanh cho bữa ăn để phù hợp với đỉnh tăng đường huyết muộn sau ăn.
- Bệnh nhân đang được chỉ định điều trị bằng insulin trộn sẵn cố định: cần chú ý kế hoạch ăn uống trong ngày phải ổn định về thời gian ăn và số lượng ăn bột đường để cải thiện kiểm soát đường huyết với giảm nguy cơ hạ đường huyết.
Chất đạm (Protein)
Ít tác động lên đường máu.
Bác sĩ sẽ hướng dẫn cần ăn bao nhiêu đạm mỗi ngày.
Bệnh nhân có đái tháo đường kèm bệnh thận nên duy trì khẩu phần đạm hằng ngày 0,8g/kg/ngày.
Chất béo (Lipid)
Lượng chất béo (dầu/mỡ) toàn phần chiếm khoảng 20 - < 30% tổng năng lượng trong khẩu phần.
Nên ăn giới hạn tỉ lệ chất béo bão hòa (như mỡ động vật, da động vật, phủ tạng động vật) thay bằng chất béo không bão hòa (như dầu olive, dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu/bơ đậu phộng,...).
Không nên ăn chất béo trans hay chất béo chuyển hóa có nhiều trong các thức ăn đã qua chế biến như bánh ngọt, bánh kem, đồ ăn nhanh (gà rán, pizza, khoai tây chiên), bắp rang bơ, snack, mì ăn liền, bơ margarine,...
Chất béo bão hòa và chất béo trans có thể làm tăng nguy cơ bị bệnh tim mạch (ví dụ: nhồi máu cơ tim). Nên ăn thực phẩm giàu acid béo chuỗi dài n-3, như cá nhiều mỡ và các loại hạt (hạt óc chó, hạt mắc ca, hạt phỉ, hạnh nhân,...)
Chất xơ
Chất xơ giúp kéo dài thời gian hấp thu đường tại ống tiêu hóa làm chậm tăng đường huyết sau bữa ăn. Chất xơ còn giúp giảm hấp thu cholesterol, chống táo bón, có hiệu quả trong phòng ung thư đại tràng.
Chất xơ có nhiều trong các loại rau lá, vỏ lụa của hạt gạo, các loại quả.
Lượng xơ tối thiểu trong khẩu phần của người bệnh đái tháo đường là 15g/ngày hoặc 14g/1000kcal/ngày.
Muối
Người bệnh đái tháo đường là đối tượng nguy cơ của bệnh tăng huyết áp do đó cần giảm lượng muối trong khẩu phần để phòng ngừa tăng huyết áp.
Nên hạn chế dùng các thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng gói, thức ăn công nghiệp vì ăn chứa nhiều muối.
Người bị đái tháo đường có kèm tăng huyết áp không nên ăn thức ăn có nhiều muối (các loại thức ăn thường chứa nhiều muối: thức ăn bán ở tiệm ăn, snack khoai tây, tôm cá khô, cá muối dưa muối, các loại mắm).
Vitamin và các khoáng chất
Không khuyến cáo bổ sung thường quy vitamin E, vitamin C và carotene.
Không khuyến cáo dùng sản phẩm thay thế từ “thảo dược” có hoặc không phải là dược phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng (multi vitamin, khoáng chất) nếu bệnh nhân không thiếu những chất này.
Không khuyến cáo dùng thường qui các vi chất, dinh dưỡng như vitamin D, quế, nghệ, chromium để làm giảm đường huyết.
Nếu ăn uống hợp lý không cần bổ sung thêm ngoài nguồn thực phẩm. Trừ những trường hợp cần bổ sung sinh tố hoặc yếu tố vi lượng như người lớn tuổi, phụ nữ có thai, đang nuôi con bằng sữa mẹ, ăn chay trường, ăn kiêng quá mức, sử dụng thuốc đơn năng lượng quá thấp để giảm cân cần cân được bổ sung thêm vitamin và khoáng chất dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc.
Các thức uống
Không khuyến cáo dùng các thức uống có cồn.
Lượng rượu uống có cồn tối đa có thể dùng: Đối với phụ nữ, có thể uống 1 đơn vị alcohol/ngày, đàn ông có thể uống 2 đơn vị alcohol/ngày (1 đơn vị alcohol tương đương 360 ml (12 oz) bia, 150 ml (5 oz) rượu vang).
Uống nhiều rượu bia cũng có thể gây rối loạn đường huyết (tăng hoặc giảm), tăng men gan, tăng triglycerides máu.
Tránh sử dụng các loại nước giải khát có đường kể cả nước ép trái cây. Uống nhiều nước trái cây có thể làm tăng triglycerides máu.
Người bệnh đái tháo đường nên uống đủ nước (nước lọc đã nấu chín) trung bình 1,5 - 2 lít mỗi ngày.
Chất tạo vị ngọt:
như Aspartam, saccharin, sorbitol, xylitol, mannitol, isomaltose...
Không nên lạm dụng, vì chỉ là chất thay thế vị ngọt, không chứa đường chất. Tuy các chất này không trực tiếp làm tăng đường huyết nhưng có thể gây ra những thay đổi về khẩu vị làm tăng thèm ăn.
Không dùng các chất tạo vị ngọt để nêm nếm khi nấu ăn.
Nguồn: HỘI Y HỌC TPHCM và HỘI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG- NỘI TIẾT TPHCM- NXB Y HỌC------------
-------------BỆNH VIỆN ĐA KHOA QUỐC TẾ MINH ANHĐăng ký trực tiếp tại Bệnh viện: Số 36 đường số 1B, phường An Lạc, TP.Hồ Chí Minh Khám bệnh: Thứ 2-Thứ 6, từ 7:30 - 16:00; Thứ 7, từ 7:30-12:00 (028) 62600818 – (028) 62600848 info@minhanhhospital.com.vn