Công nghệ tế bào gốc và ứng dụng y học trong thế kỷ 21

Thứ bảy - 17/12/2022 07:48
Khoa học y sinh phát triển, ghép tế bào gốc trị bệnh hiểm nghèo ngày càng hiệu quả, tạo ra một cuộc cách mạng trong y học. Tế bào gốc từ đâu ra và trị được những bệnh gì?. Bài viết dưới đây giúp chúng ta hiểu sâu thêm về chủ đề này.
pgs ts bs nguyen hoai nam
PGS. TS. BS. Nguyễn Hoài Nam
Tổng thư ký Hội phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực TP HCM
Ủy viên BCH Hội tim mạch Việt Nam

Tế bào gốc là gì?

Thuật ngữ tế bào gốc (stem cell) được đề xuất cho mục đích khoa học với 3 đặc điểm để xác định: Một, tế bào gốc “tự đổi mới”, theo đó khi một tế bào gốc hoạt động nó sẽ trải qua quá trình phân chia, một tế bào con vẫn là tế bào gốc, trong khi đó tế bào kia trở nên thành một loại tế bào cụ thể bằng một quá trình gọi là “phân chia không đối xứng”. Hai, một tế bào gốc hình thành nhiều loại tế bào, làm cho nó trở nên đa năng hơn và ba, một tế bào gốc duy nhất tái tạo hoàn toàn một mô cụ thể khi nó được cấy ghép vào cơ thể.

Nói dễ hiểu hơn, cơ thể con người được tạo thành từ nhiều loại tế bào. Tế bào gốc là một loại tế bào có khả năng độc đáo để phát triển thành các loại tế bào chuyên biệt trong cơ thể. Trong điều kiện thích hợp trong cơ thể hoặc phòng thí nghiệm, các tế bào gốc phân chia để tạo thành nhiều tế bào gọi là tế bào con.

Các tế bào con này hoặc trở thành tế bào gốc mới nhờ tự đổi mới hoặc trở thành tế bào chuyên biệt với chức năng cụ thể hơn, chẳng hạn như tế bào máu, tế bào não, tế bào cơ tim hoặc tế bào xương. Nói chung, các mô của con người có khả năng tái tạo rất hạn chế nhưng nhờ khoa học công nghệ phát triển, nhất là trong nghiên cứu tế bào gốc và kỹ thuật mô sẽ giúp tái tạo mô  dễ dàng hơn nên thế kỷ 21 là thế kỷ của y sinh học, sinh học tế bào, y học phân tử và tế bào gốc.

M te bao goc resize


Nghiên cứu tế bào gốc mang lại tiềm năng to lớn trong điều trị lâm sàng và có thể được sử dụng để thay cho các tế bào bị thiếu hoặc bị tổn thương gây trọng bệnh. Đặc biệt là các rối loạn di truyền, ung thư, bệnh tim mạch, bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer, chấn thương tủy sống, đột quỵ, bỏng, tiểu đường, viêm xương khớp và viêm khớp dạng thấp.

Phân loại tế bào gốc và ứng dụng

Tế bào gốc phôi (Embryonic stem cell - ESC) đề cập đến các tế bào của khối tế bào bên trong phôi nang trong quá trình phát triển phôi . ESC có  khả năng biệt hóa thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể và khả năng tự tái tạo qua nhiều thế hệ. Phôi được sử dụng trong nghiên cứu tế bào gốc phôi đến từ trứng được thụ tinh tại các phòng khám thụ tinh trong ống nghiệm nhưng không bao giờ được cấy vào tử cung của người phụ nữ và được hiến tặng với sự đồng ý từ người hiến tặng.

Những tế bào gốc này đến từ phôi đã được 3-5 ngày tuổi. Một phôi được gọi là phôi nang và có khoảng 150 tế bào. Đây là những tế bào gốc đa năng, có nghĩa là chúng có thể phân chia thành nhiều tế bào gốc hơn hoặc có thể trở thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể.

Tế bào gốc có nguồn gốc từ nước ối (AFS) có thể được phân lập từ dịch hút của chọc ối trong quá trình sàng lọc di truyền. Mặc dù giá trị điều trị tiềm năng của AFS vẫn chưa được khám phá, nhưng ngày càng có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng AFS có khả năng tăng sinh và biệt hóa đáng kể thành nhiều dòng, chẳng hạn như tế bào sụn, tế bào mỡ, nguyên bào xương, tế bào cơ, tế bào nội mô, tế bào giống tế bào thần kinh và tế bào sống .

Tế bào gốc dây rốn (UCSC) lấy từ máu của dây rốn và ngày càng có nhiều người quan tâm đến khả năng tự sao chép và phân biệt đa dòng của chúng. UCS đã được biệt hóa thành một số loại tế bào, chẳng hạn như tế bào gan, cơ xương, mô thần kinh và tế bào miễn dịch.

Tế bào gốc có nguồn gốc từ răng (TSC) được phân lập từ tủy răng, dây chằng nha chu , bao gồm cả vùng chóp và các cấu trúc răng khác. Các tế bào gốc của xương hoặc răng được cấy ghép một ngày nào đó có thể được sử dụng để sửa chữa xương sọ hoặc thậm chí sửa chữa hoặc tái tạo răng.

Tế bào gốc có nguồn gốc từ mô mỡ (ASC) thường được phân lập từ dịch vụ cắt bỏ mỡ hoặc hút mỡ. AS đã được biệt hóa thành các tế bào mỡ, tế bào sụn, tế bào cơ, tế bào thần kinh và các dòng nguyên bào xương.

Ứng dụng của tế bào gốc và  những rào cản

Ø Tế bào gốc giúp hiểu sâu thêm về cơ chế gây bệnh. Giúp tạo ra các tế bào khỏe mạnh để thay thế các tế bào bị bệnh

Ø Tế bào gốc có thể được phát triển thành các tế bào cụ thể như tế bào cơ tim, tế bào máu hoặc tế bào thần kinh, có thể được sử dụng để tái tạo và sửa chữa các mô bị bệnh hoặc bị hư hỏng ở người. Vì vậy nó còn được gọi là y học tái sinh như dùng cho trị chấn thương cột sống, bệnh tiểu đường , bệnh Parkinson, bệnh xơ cứng teo cơ một bên, bệnh Alzheimer, bệnh tim, đột quỵ, bỏng, ung thư và viêm xương khớp.

Ø Tế bào gốc được dùng cho thử nghiệm độ an toàn , hiệu quả của thuốc mới trước khi dùng cho người.

Rất nhiều tiến bộ đã đạt được trong một thời gian tương đối ngắn khi các nhà nghiên cứu và bác sĩ lâm sàng trên khắp thế giới đang khám phá triển vọng cấy ghép tế bào gốc cho những bệnh nhân mắc bệnh suy nhược và tình trạng thoái hóa. Bất chấp tất cả sự nhiệt tình về việc phát hiện ra tế bào gốc và tiềm năng to lớn của chúng, cũng không còn nghi ngờ gì nữa, trong nhiều trường hợp, các ứng dụng và phương pháp chữa trị liên quan đến tế bào gốc không phải là điều dễ hiểu, và đơn giản như được truyền thông đề cập.

Ít nhất có hai trở ngại lớn cản trở mục tiêu này. Rào cản kỹ thuật đầu tiên là khó khăn trong việc điều khiển các tế bào để biệt hóa thành mô mong muốn một cách có thể tái tạo và dự đoán được, và không có gì khác, chỉ ra rõ ràng nhiều câu hỏi cơ bản liên quan đến sinh học của tế bào gốc cần phải được trả lời.

Rào cản thứ hai không kém phần nan giải đó là hàng rào pháp lý liên quan tới khía cạnh đạo đức của công nghệ tế bào gốc một khi nó ứng dụng sai mục đích.
 

Tác giả bài viết: BVQT Minh Anh

Tổng điểm nội dung là: 2 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 2 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá

  Ý kiến khác

Mã bảo mật   
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
1
Bạn cần hỗ trợ?